Lừa đảo giả danh Công an là một trong những thủ đoạn phổ biến hiện nay. Các đối tượng có thể gọi điện, nhắn tin, sử dụng hình ảnh, giọng nói giả hoặc công nghệ AI để tạo lòng tin, sau đó yêu cầu nạn nhân cung cấp thông tin, cài đặt ứng dụng hoặc chuyển tiền.
Dù đã được cơ quan Công an cảnh báo nhiều lần, không ít người vẫn sập bẫy. Vậy hành vi này có thể bị xử lý như thế nào và người dân cần làm gì khi gặp phải?
1. Dùng công nghệ AI để lừa đảo có thể bị xử lý về tội gì?
Nếu một người sử dụng hình ảnh, giọng nói, video giả hoặc các công cụ AI để đưa ra thông tin gian dối, làm nạn nhân tin tưởng và chuyển tiền nhằm chiếm đoạt tài sản, hành vi có thể bị xem xét về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015, nếu có đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm.
Việc sử dụng AI, Deepfake hay DeepVoice không phải là một tội danh riêng. Đây là phương thức, thủ đoạn có thể được sử dụng để thực hiện hành vi phạm tội. Việc xác định trách nhiệm hình sự vẫn phải căn cứ vào hành vi cụ thể, mục đích chiếm đoạt, giá trị tài sản và các tình tiết liên quan.
Theo Điều 174 BLHS, tùy tính chất, mức độ và các tình tiết của vụ án, người phạm tội có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù; khung hình phạt cao nhất là từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân.
Việc giả danh Công an để tạo lòng tin, kết hợp với các thủ đoạn tinh vi nhằm chiếm đoạt tài sản có thể là những tình tiết cần được cơ quan tiến hành tố tụng xem xét khi định tội, định khung hình phạt.
2. Ai phải chịu trách nhiệm?
Một vụ lừa đảo bằng AI thường không chỉ có người trực tiếp gọi điện. Có thể có người thu thập dữ liệu cá nhân, người tạo hình ảnh hoặc giọng nói giả, người viết kịch bản, người gọi video và người nhận tiền.
Nếu biết rõ mục đích chiếm đoạt tài sản nhưng vẫn cố ý tham gia, tạo điều kiện hoặc giúp sức cho việc thực hiện tội phạm, những người này có thể bị xem xét trách nhiệm với vai trò đồng phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự.
Bên cạnh hành vi lừa đảo, việc thu thập, mua bán hoặc sử dụng trái phép thông tin cá nhân cũng có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý tùy tính chất, mức độ và hậu quả. Nếu hình ảnh, giọng nói giả được dùng để bôi nhọ, đe dọa hoặc phát tán nội dung nhạy cảm, người thực hiện còn có thể phải chịu trách nhiệm về những hành vi xâm phạm danh dự, nhân phẩm, đời tư hoặc tội danh khác nếu đủ dấu hiệu.
Dù vậy, không phải mọi sản phẩm được tạo bằng AI đều là hành vi phạm tội. Cơ quan có thẩm quyền vẫn phải chứng minh mục đích, lỗi, hành vi cụ thể của người thực hiện và mối liên hệ giữa hành vi đó với hậu quả xảy ra.
3. Người dân cần làm gì khi nhận cuộc gọi đáng ngờ?
Do thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi, người dân cần đặc biệt cảnh giác với những cuộc gọi tự xưng là Công an hoặc cán bộ cơ quan Nhà nước, nhất là khi người gọi tạo áp lực, đe dọa, yêu cầu cung cấp thông tin, chuyển tiền hoặc thực hiện các thao tác trên điện thoại.
Một số lưu ý:
- Bình tĩnh trước những cuộc gọi có nội dung đe dọa hoặc tạo tâm lý khẩn cấp. Khi có dấu hiệu nghi vấn, cần chủ động kiểm tra, xác minh với cơ quan có thẩm quyền thay vì làm theo hướng dẫn của người gọi.
- Đặc biệt cảnh giác với các cuộc gọi tự xưng là Công an, Viện kiểm sát, Tòa án hoặc cơ quan Nhà nước để thông báo về việc điều tra, xử lý vi phạm và yêu cầu chuyển tiền. Người dân không nên cung cấp mật khẩu, mã OTP, thông tin tài khoản ngân hàng hoặc chuyển tiền chỉ vì yêu cầu được đưa ra qua điện thoại, tin nhắn hay đường link không xác định.
- Không cung cấp thông tin cá nhân, số căn cước, số tài khoản ngân hàng hoặc các thông tin bảo mật cho người chưa xác định rõ nhân thân, thẩm quyền và mục đích sử dụng.
- Cảnh giác với thủ đoạn hướng dẫn cài đặt VNeID giả. Bộ Công an đã cảnh báo về việc các đối tượng giả danh cán bộ xã/phường, Cảnh sát khu vực, gửi đường link hoặc hướng dẫn cài ứng dụng VNeID giả mạo có chứa mã độc để chiếm quyền điều khiển thiết bị, lấy mã OTP hoặc dữ liệu sinh trắc học và chiếm đoạt tiền.
VNeID chỉ nên được cài đặt từ các nguồn chính thống như App Store hoặc CH Play. Không truy cập đường link lạ, không cài ứng dụng từ nguồn không xác định và không cấp quyền truy cập thiết bị cho ứng dụng không rõ nguồn gốc.
Nếu đã lỡ truy cập đường link hoặc cài ứng dụng đáng ngờ, cần khẩn trương liên hệ ngân hàng để khóa tài khoản, tắt nguồn điện thoại và trình báo cơ quan Công an gần nhất.
4. Người bị lừa đảo cần làm gì để bảo vệ quyền lợi và thu hồi tài sản?
Sau khi bị lừa đảo chiếm đoạt tiền, người bị hại cần nhanh chóng trình báo, tố giác hành vi có dấu hiệu tội phạm với cơ quan có thẩm quyền.
Khi trình báo, nên cung cấp đầy đủ các thông tin, tài liệu liên quan như:
- Thông tin tài khoản đã chuyển tiền và tài khoản nhận tiền;
- Sao kê hoặc chứng từ giao dịch;
- Số điện thoại, tài khoản mạng xã hội của đối tượng;
- Nội dung tin nhắn, ghi âm, hình ảnh hoặc video cuộc gọi;
- Đường link, ứng dụng mà đối tượng yêu cầu truy cập hoặc cài đặt;
- Các tài liệu, chứng cứ khác liên quan đến vụ việc.
Người dân có thể tố giác, báo tin về tội phạm tại Công an cấp xã hoặc cơ quan điều tra có thẩm quyền. Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, cơ quan, tổ chức có trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và chuyển, giải quyết theo thẩm quyền.
Thời hạn giải quyết nguồn tin về tội phạm thông thường là không quá 20 ngày kể từ ngày cơ quan có thẩm quyền nhận được tố giác, tin báo; trường hợp vụ việc có nhiều tình tiết phức tạp hoặc phải kiểm tra, xác minh tại nhiều địa điểm thì thời hạn có thể được kéo dài theo quy định pháp luật.
Đặc biệt, khi đã chuyển tiền hoặc để lộ thông tin tài khoản ngân hàng, không nên chờ đợi. Cần đồng thời liên hệ ngay với ngân hàng để đề nghị áp dụng biện pháp xử lý đối với giao dịch, tài khoản liên quan và trình báo cơ quan Công an.
Lừa đảo bằng công nghệ ngày càng tinh vi, nhưng nguyên tắc quan trọng nhất vẫn là: Không chuyển tiền chỉ vì một cuộc gọi. Không cung cấp OTP, mật khẩu hoặc dữ liệu bảo mật. Và khi có dấu hiệu bất thường, hãy dừng lại để kiểm tra trước khi thực hiện bất kỳ yêu cầu nào.
Nếu khách hàng có vấn để cần thắc mắc, hãy liên hệ trực tiếp đến LEXREAL để đội ngũ luật sư chuyên nghiệp có thể được hỗ trợ nhanh chóng và kịp thời.
📞 Hotline: 094.757.6666
✉️ Email: lexreal.lawfirm@gmail.com
🌐 Website: lexreallaw.com
📍 Địa chỉ: Số 16 Nguyễn Thị Nhung, KĐT Vạn Phúc, phường Hiệp Bình, TP. Hồ Chí Minh
