Trong xã hội ngày càng phát triển như hiện nay, áp lực kinh tế, thay đổi lối sống, bình đẳng giới, học vấn ngày càng tăng đang gây ra tình trạng già hóa dân số nhanh chóng; già hóa dân số là kết quả tất yếu của quá trình phát triển dân số khi tỷ lệ sinh giảm và tuổi thọ của dân số ngày càng tăng. Già hóa dân số đặt ra nhiều thách thức lớn cho hệ thống an sinh xã hội, hệ thống y tế đặc biệt là đối với quốc gia như Việt Nam. Già hóa dân số là vấn đề mà nhiều quốc gia trên thế giới quan tâm, nếu được khai thác hiệu quả sẽ tạo nên một nền kinh tế có giá trị cao từ đối tượng người cao tuổi, hay còn gọi là “kinh tế bạc”.
Khoản 11 Điều 2 Luật Dân số số 113/2025/QH15 ngày 10/12/2025 của Quốc hội quy định già hóa dân số là quá trình gia tăng tỷ lệ người cao tuổi trong tổng dân số khi người từ đủ 60 tuổi trở lên chiếm từ 10% tổng dân số trở lên hoặc khi người từ đủ 65 tuổi trở lên chiếm từ 7% tổng dân số trở lên.
Trong khi đó, Theo dữ liệu dân cư quốc gia năm 2025, Việt Nam hiện có khoảng 17 triệu người cao tuổi, chiếm khoảng 17% dân số. Dự báo đến năm 2036, nhóm dân số 60 tuổi trở lên khoảng 21 triệu người, chiếm hơn 20% tổng dân số; tốc độ già hóa dân số của Việt Nam thuộc nhóm nước nhanh nhất khu vực.
Khoản 5 Điều 7 Luật Dân số năm 2025 quy định Nhà nước có chính sách thích ứng với già hóa dân số; phát triển mạng lưới bệnh viện lão khoa, chuyên khoa lão trong bệnh viện đa khoa; phát triển các hoạt động chăm sóc người cao tuổi; bảo đảm người cao tuổi được tiếp cận thuận lợi với dịch vụ y tế, môi trường xã hội phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội; khuyến khích chuẩn bị cho tuổi già khi còn trẻ; khuyến khích, ưu đãi doanh nghiệp, tổ chức tham gia, sản xuất, cung cấp hàng hóa, dịch vụ dành cho người cao tuổi theo quy định của pháp luật; hỗ trợ người cao tuổi về lao động, việc làm, an sinh xã hội, tham gia khởi nghiệp, phát triển kinh tế, tham gia chuyển đổi số; phát triển bảo hiểm chăm sóc dài hạn, các hình thức bảo hiểm sức khỏe khác. Ưu tiên phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực lão khoa. Xây dựng chính sách thu hút nguồn nhân lực làm việc trong lĩnh vực lão khoa.
Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng (năm 2021) nhấn mạnh yêu cầu phát huy trí tuệ, kinh nghiệm, uy tín của người cao tuổi trong đời sống xã hội. Ngày 09/9/2025, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 72-NQ/TW về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.
Ngày 21/2/2025, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chiến lược phát triển người cao tuổi đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045 với mục tiêu xây dựng, hoàn thiện hệ thống chính sách về người cao tuổi theo hướng toàn diện, hiện đại, bao trùm, bền vững, đảm bảo tiến bộ và công bằng xã hội. Không ngừng chăm lo và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người cao tuổi; tạo điều kiện cho người cao tuổi, nhất là người cao tuổi nghèo, có hoàn cảnh khó khăn, người cao tuổi sống ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản, đặc biệt về chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, trợ giúp xã hội. Phát huy tiềm năng, vai trò, kinh nghiệm, tri thức của người cao tuổi trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, phát triển đất nước. Huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực của xã hội trong việc cung cấp dịch vụ nhằm phát huy, bảo vệ và chăm sóc người cao tuổi. Quyết định số 383/QĐ-TTg lần đầu tiên đưa khái niệm kinh tế bạc đánh dấu bước chuyển có ý nghĩa trong tư duy hoạch định chính sách, từ chăm sóc sang chủ động phát triển. Cùng với đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 35/CT-TTg ngày 23/12/2025 về tăng cường thực hiện công tác người cao tuổi thích ứng với già hóa dân số, theo đó, Chính phủ đã chỉ đạo thực hiện các giải pháp thúc đẩy dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng cao - một trụ cột cốt lõi của kinh tế bạc.Từ các quy định này, mở ra khả năng, cơ hội phát triển thị trường kinh tế bạc của đất nước.
Liên minh châu Âu định nghĩa nền “kinh tế bạc” là tổng thể của tất cả các hoạt động kinh tế phục vụ nhu cầu của những người từ 50 tuổi trở lên, bao gồm các sản phẩm và dịch vụ họ mua trực tiếp và hoạt động kinh tế tiếp theo mà khoản chi tiêu này tạo ra. Để xây dựng được nền kinh tế bạc, chúng ta cần thực hiện đồng bộ các giải pháp sau:
Thứ nhất, xây dựng cơ sở chính sách về kinh tế bạc. Cơ sở chính sách này phải xuất phát từ thực tiễn ở Việt Nam, đa số người cao tuổi đều có kinh nghiệm công tác, khả năng chi tiêu và nhu cầu cao về các dịch vụ như chăm sóc sức khỏe, giải trí, du lịch dưỡng lão, tài chính và công nghệ. Nếu các doanh nghiệp có thể tạo ra một hệ thống sản phẩm, dịch vụ phù hợp, đa dạng thì đây chính là một lực lượng tiêu dùng đông đảo trong nền kinh tế. Bên cạnh đó cần có các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng, đất đai để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào các lĩnh vực như dịch vụ dưỡng lão, y tế lão khoa, công nghệ chăm sóc và du lịch cao tuổi; phát triển bảo hiểm chăm sóc dài hạn, mở rộng độ bao phủ bảo hiểm y tế và giảm gánh nặng chi phí khám, chữa bệnh cho người cao tuổi.
Thứ hai, phát triển thị trường chuyên sản xuất các sản phẩm cho người cao tuổi từ dinh dưỡng, sản phẩm chăm sóc sức khỏe, trang phục…và cơ sở hạ tầng cho người cao tuổi như trung tâm dưỡng lão, khu thể dục thể thao…
Thứ ba, tổ chức mô hình để tận dụng, khai thác lợi thế, kinh nghiệm của người cao tuổi theo hình thức cố vấn, chuyên gia.
Thứ tư, đổi mới nhận thức xã hội về người cao tuổi, coi họ không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách an sinh, mà là nguồn lực quan trọng và thị trường tiềm năng trong phát triển kinh tế - xã hội.
Thứ 5, phát triển mạng lưới thông tin của người cao tuổi để nhóm người này có thể kết nối, chia sẻ kinh nghiệm, tâm tư, tình cảm.
Hiện nay, Chính phủ đang giao Bộ Nội vụ chủ trì rà soát, đề xuất xây dựng cơ chế, chính sách để phát triển kinh tế bạc. Bộ Nội vụ đang trong quá trình xin và tổng hợp các ý kiến của đơn vị có liên quan.
Trong bối cảnh già hóa dân số đang diễn ra nhanh chóng ở cả thế giới và Việt Nam, việc phát triển kinh tế bạc đã trở thành xu thế tất yếu, khi nguồn lực từ kinh tế bạc được khơi thông, chắc chắn sẽ tạo ra động lực tăng trưởng mới cho kinh tế Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
