Sau khi bản án ly hôn có hiệu lực, không ít trường hợp cuộc sống của người trực tiếp nuôi con thay đổi theo hướng bất lợi cho đứa trẻ: tái hôn và không còn thời gian chăm sóc con, chuyển chỗ ở liên tục, sa sút về kinh tế, thậm chí bỏ bê hoặc có hành vi ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của con. Trước thực tế đó, người còn lại thường băn khoăn: bản án đã tuyên rồi, liệu có thay đổi được người trực tiếp nuôi con không, và nếu được thì phải làm thủ tục gì?
1. Quyền nuôi con sau ly hôn không phải là quyết định “một lần cho mãi mãi”
Nhiều người lầm tưởng rằng một khi Tòa án đã quyết định ai là người trực tiếp nuôi con thì kết quả đó là vĩnh viễn. Thực chất, pháp luật hoàn toàn cho phép thay đổi người trực tiếp nuôi con nếu có căn cứ phù hợp. Theo Điều 84 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, khi có yêu cầu của cha, mẹ hoặc cá nhân, tổ chức có quyền theo quy định pháp luật, Tòa án có thể quyết định việc thay đổi người trực tiếp nuôi con.
2. Những căn cứ nào được chấp nhận để thay đổi người nuôi con?
Không phải cứ muốn là được thay đổi. Pháp luật quy định hai nhóm căn cứ chính:
- Thứ nhất, cha và mẹ tự thỏa thuận được với nhau về việc thay đổi người trực tiếp nuôi con, miễn là sự thỏa thuận đó bảo đảm quyền lợi chính đáng của con.
- Thứ hai, trong trường hợp không thỏa thuận được, Tòa án sẽ xem xét thay đổi nếu có căn cứ cho thấy người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.
Một điểm quan trọng nhưng dễ bị bỏ sót: nếu con từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con khi quyết định việc thay đổi người trực tiếp nuôi con. Tuy nhiên, nguyện vọng của con là một trong những yếu tố được Tòa án xem xét, không phải là căn cứ duy nhất hoặc mặc nhiên quyết định người được trực tiếp nuôi con.
3. Ai có quyền yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con?
Theo khoản 5 Điều 84 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, ngoài cha và mẹ, các cá nhân, cơ quan, tổ chức sau cũng có quyền yêu cầu Tòa án thay đổi người trực tiếp nuôi con khi có căn cứ cho rằng người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện để trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con, gồm: người thân thích, cơ quan quản lý nhà nước về gia đình, cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em và Hội Liên hiệp Phụ nữ.
4. Thủ tục khởi kiện yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con
Về bản chất, đây là một vụ án dân sự độc lập, không phải là thủ tục xin sửa lại bản án ly hôn trước đó. Người có yêu cầu cần chuẩn bị hồ sơ gồm: đơn khởi kiện yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con, bản án hoặc quyết định ly hôn đã có hiệu lực, cùng các tài liệu, chứng cứ chứng minh người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng con, tùy từng trường hợp có thể là tài liệu về nơi ở, điều kiện kinh tế, thời gian thực tế chăm sóc con, môi trường sống hoặc các tài liệu khác liên quan.
Về thẩm quyền, về nguyên tắc, yêu cầu được giải quyết tại Tòa án có thẩm quyền nơi bị đơn cư trú, làm việc theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự. Việc xác định Tòa án cụ thể cần căn cứ vào quy định về thẩm quyền của Tòa án tại thời điểm nộp đơn và tình tiết của từng vụ việc.
5. Tòa án sẽ cân nhắc những yếu tố nào khi quyết định?
Khi giải quyết loại vụ việc này, Tòa án không chỉ dựa vào một tiêu chí đơn lẻ mà xem xét tổng thể nhiều yếu tố: điều kiện kinh tế và chỗ ở ổn định của mỗi bên, thời gian thực tế mà mỗi bên có thể dành cho việc chăm sóc con, môi trường sống và đạo đức, tình trạng sức khỏe thể chất lẫn tinh thần của người trực tiếp nuôi con, cũng như nguyện vọng của con nếu con đã đủ 07 tuổi. Mục tiêu xuyên suốt vẫn là bảo đảm quyền lợi về mọi mặt của con và việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con được thực hiện tốt nhất.
Không có một tiêu chí đơn lẻ nào, chẳng hạn thu nhập cao hơn hoặc điều kiện chỗ ở tốt hơn, mặc nhiên quyết định người được trực tiếp nuôi con. Tòa án sẽ đánh giá tổng thể các điều kiện thực tế và lợi ích của con trong từng trường hợp cụ thể.
Kết luận
Suy cho cùng, câu chuyện thay đổi người trực tiếp nuôi con không nằm ở việc ai thắng hay ai thua trong một cuộc tranh chấp, mà nằm ở việc con đang thực sự cần một môi trường sống tốt hơn những gì hiện có. Pháp luật trao cho cha, mẹ và cả những người thân thích quyền lên tiếng vì con, nhưng quyền đó chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm chứng cứ rõ ràng, thuyết phục và đúng trình tự tố tụng.
Vì vậy, trước khi quyết định khởi kiện, cha hoặc mẹ nên rà soát kỹ các căn cứ pháp lý, thu thập tài liệu cần thiết và tốt nhất nên có sự đồng hành của người am hiểu pháp luật để việc yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con được thực hiện đúng căn cứ, đúng trình tự và vì lợi ích lâu dài của con trẻ.
Nếu khách hàng có vấn để cần thắc mắc, hãy liên hệ trực tiếp đến LEXREAL để đội ngũ luật sư chuyên nghiệp có thể được hỗ trợ nhanh chóng và kịp thời.
📞 Hotline: 094.757.6666
✉️ Email: lexreal.lawfirm@gmail.com
🌐 Website: lexreallaw.com
📍 Địa chỉ: Số 16 Nguyễn Thị Nhung, KĐT Vạn Phúc, phường Hiệp Bình, TP. Hồ Chí Minh
