Chính sách hình sự đối với tội phạm về ma túy đã có nhiều thay đổi đáng chú ý qua các lần sửa đổi Bộ luật Hình sự năm 2015, đặc biệt là Luật số 12/2017/QH14, Luật số 59/2024/QH15 và Luật số 86/2025/QH15. Trong đó, những thay đổi có hiệu lực từ ngày 01/7/2025 tác động trực tiếp đến việc xác định tội danh, khung hình phạt và trách nhiệm hình sự trong nhiều vụ án ma túy.
Có thể lưu ý một số điểm chính sau:
1. Định lượng chất ma túy tiếp tục là căn cứ quan trọng để xác định trách nhiệm hình sự
Đối với các tội như sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy, khối lượng hoặc thể tích chất ma túy là một trong những căn cứ quan trọng để xác định khung hình phạt.
Các quy định hiện hành phân định cụ thể hơn đối với từng loại chất, trong đó có heroine, cocaine, methamphetamine, amphetamine, ketamine, fentanyl, MDMA, XLR-11 và các chất ma túy khác ở thể rắn hoặc thể lỏng.
Đáng chú ý, Luật số 86/2025/QH15 đã sửa đổi toàn diện các Điều 248, 249, 250 và 251, trong đó điều chỉnh nhiều mức định lượng và khung hình phạt. Vì vậy, khi giải quyết một vụ án ma túy, việc xác định chính xác loại chất, khối lượng hoặc thể tích và thời điểm thực hiện hành vi có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
2. Thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với một số tội phạm về ma túy
Một trong những thay đổi đáng chú ý của Luật số 86/2025/QH15 là bỏ hình phạt tử hình đối với Tội vận chuyển trái phép chất ma túy (Điều 250).
Theo quy định hiện hành, khung hình phạt cao nhất của Điều 250 là 20 năm tù hoặc tù chung thân, không còn hình phạt tử hình.
Bên cạnh đó, Điều 40 BLHS hiện hành quy định không thi hành án tử hình đối với người bị kết án nếu thuộc một trong các trường hợp: phụ nữ có thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi; người đủ 75 tuổi trở lên; hoặc người mắc bệnh ung thư giai đoạn cuối.
Đây là những quy định cần được đặc biệt lưu ý khi đánh giá hậu quả pháp lý của một vụ án ma túy có mức hình phạt cao.
3. Siết chặt trách nhiệm trong quản lý chất ma túy, tiền chất, thuốc gây nghiện và thuốc hướng thần
Điều 259 BLHS quy định về Tội vi phạm quy định về quản lý chất ma túy, tiền chất, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần.
Quy định này đặt trách nhiệm hình sự đối với người có trách nhiệm trong quản lý các loại chất, thuốc nêu trên nhưng vi phạm các quy định về xuất nhập khẩu, nghiên cứu, giám định, sản xuất, bảo quản, giao nhận, vận chuyển, phân phối, mua bán, trao đổi, quản lý, kiểm soát, lưu giữ hoặc cấp phát, cho phép sử dụng theo quy định của pháp luật.
Điểm cần lưu ý là Điều 259 không xử lý mọi hành vi liên quan đến ma túy, mà tập trung vào người có trách nhiệm trong công tác quản lý và phải đáp ứng các điều kiện của cấu thành tội phạm theo luật định.
4. Bổ sung Tội sử dụng trái phép chất ma túy
Đây là một trong những điểm mới đáng chú ý nhất từ ngày 01/7/2025.
Luật số 86/2025/QH15 bổ sung Điều 256a – Tội sử dụng trái phép chất ma túy. Tuy nhiên, quy định này không đồng nghĩa với việc mọi trường hợp sử dụng trái phép chất ma túy đều bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Theo Điều 256a, trách nhiệm hình sự được đặt ra đối với người sử dụng trái phép chất ma túy trong những trường hợp luật định, chẳng hạn đang trong thời hạn cai nghiện ma túy hoặc điều trị nghiện bằng thuốc thay thế; đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện; hoặc thuộc một số thời hạn quản lý khác được điều luật quy định. Khung hình phạt tại khoản 1 là phạt tù từ 02 năm đến 03 năm.
Đây là thay đổi có ý nghĩa thực tiễn rất lớn, bởi trước đây hành vi sử dụng trái phép chất ma túy, nếu không gắn với một tội phạm khác, về cơ bản không phải là một tội danh độc lập trong BLHS.
5. Thay đổi đáng kể về khung hình phạt đối với các tội phạm ma túy
Luật số 86/2025/QH15 đã sửa đổi các Điều 248, 249, 250, 251 và 252 của BLHS, qua đó điều chỉnh cả định lượng và khung hình phạt đối với nhiều hành vi phạm tội về ma túy.
Đáng chú ý, bên cạnh việc bỏ tử hình đối với Điều 250, pháp luật vẫn duy trì hình phạt tử hình đối với một số trường hợp đặc biệt nghiêm trọng của Tội sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 248) và Tội mua bán trái phép chất ma túy (Điều 251).
Đồng thời, các hình phạt bổ sung như phạt tiền, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản tiếp tục được quy định đối với nhiều tội danh về ma túy.
Điều quan trọng khi áp dụng
Tội phạm về ma túy là nhóm tội có sự thay đổi tương đối nhanh về chính sách hình sự, đặc biệt về định lượng, khung hình phạt và phạm vi truy cứu trách nhiệm hình sự.
Do đó, khi đánh giá một vụ án cụ thể, không nên chỉ căn cứ vào điều luật đang có hiệu lực tại thời điểm xét xử, mà cần xác định chính xác thời điểm thực hiện hành vi, loại chất ma túy, khối lượng hoặc thể tích, mục đích của hành vi và các tình tiết liên quan để xác định quy định pháp luật được áp dụng.
Đặc biệt, từ ngày 01/7/2025, Luật số 86/2025/QH15 đã tạo ra nhiều thay đổi trực tiếp đối với các tội phạm về ma túy. Vì vậy, việc đối chiếu với văn bản hiện hành và các quy định chuyển tiếp là yêu cầu không thể bỏ qua khi tư vấn hoặc tham gia giải quyết vụ án.
Nếu khách hàng có vấn để cần thắc mắc, hãy liên hệ trực tiếp đến LEXREAL để đội ngũ luật sư chuyên nghiệp có thể được hỗ trợ nhanh chóng và kịp thời.
📞 Hotline: 094.757.6666
✉️ Email: lexreal.lawfirm@gmail.com
🌐 Website: lexreallaw.com
📍 Địa chỉ: Số 16 Nguyễn Thị Nhung, KĐT Vạn Phúc, phường Hiệp Bình, TP. Hồ Chí Minh
